Recent werd in een interview thuiswerken al als de nieuwe arbeidsvoorwaarde aangeduid. En het klopt: voor velen is het een ideaal om minstens een of twee dagen vanuit huis te kunnen werken.

Terug naar het pre-industriële tijdperk
Thuiswerken – in het Engels WfH, working from home – lijkt iets nieuws. Maar in feite gaan we terug naar de tijd vóór de industriële revolutie toen bijna de hele beroepsbevolking vanuit huis werkte. Niet alleen boeren maar ook allerlei ambachtslieden werkten vanuit huis of op het eigen erf. Pas toen grote delen van de werkers in fabrieken gingen werken en later ook in kantoren ontstond een scheiding tussen werk en privé. Dat werd in de na-oorlogse periode nog versterkt doordat steeds meer werkers op grotere afstand van hun huis gingen werken en ook een toenemende reistijd voor lief moesten nemen.

Als geluk bij het corona-ongeluk werd thuiswerken niet alleen noodzakelijk, maar draaiden de meest fervente tegenstanders onder de werkgevers als een blad aan de boom en zagen de voordelen, niet in het minst de financiële voordelen. Kantoren werden gesloten, verdiepingen werden leeggemaakt, zoektochten naar een grote kantoor werden afgeblazen.

Nieuwe arbeidsverhoudingen
Thuiswerken is niet meer weg te denken uit ondernemingen. Wel valt er nog van alles te regelen; daar kunnen veel OR-en over meepraten.
Maar belangrijker nog dan de arbo-voorzieningen en thuiswerkvergoedingen is het om te doordenken wat het thuiswerken gaat doen met de arbeidsverhoudingen. Hoe je het ook wendt of keert, het zal de relatie tussen werknemer en werkgever losser maken. En dat dwingt werkgevers om zich permanent in te zetten om hun personeel te binden. De nadruk moet gaan verschuiven van medewerkerstevredenheidsonderzoeken naar het permanente gesprek tussen leidinggevende en medewerker over hoe het gaat, en van exit-interviews naar stay-interviews.

ZZP-ers light?
Al die thuiswerkers worden eigenlijk een soort zzp-er light. En die blijft als de opdracht en de werkomstandigheden hem/haar aanstaat, of als er even geen alternatief voorhanden is. Maar die kan ook vertrekken als de arbeidsvoorwaarden te mager zijn of de aandacht vanuit de leidinggevende onvoldoende is.

Ondernemingsraden kunnen voor de werkgever een constructief-kritische meedenker zijn als het gaat hoe de nieuwe arbeidsverhoudingen eruit gaan zien en hoe medewerkers gemotiveerd en verbonden blijven. Mooie uitdaging toch?

Het bericht Thuiswerken – back to the future – naar zzp-ers light? verscheen eerst op Consultraining.

Het bericht Leren leven met beperkingen verscheen eerst op Consultraining.

Velen weten nog niet goed wat ze ervan moeten vinden, thuiswerken. In eerste instantie leverde dat veel voordelen op – de wekker kon een uur later afgaan, een pakketje kon meteen in ontvangst genomen worden, een boodschap doen tijdens de lunch was ook prima. En op macroschaal werd veel minder met de auto gereden en gevlogen, met voordelen voor milieu en geluidsniveau. Maar voor velen zijn er inmiddels zeker zoveel nadelen ontdekt: vermoeiende beeldbel-vergaderingen, gemis van de lol van collega’s met elkaar, niet zo makkelijk meer even hulp van iemand te krijgen. Laatst zei iemand die alleen woont – ik heb al een week uitgekeken naar deze werkdag met de hele OR, live, eindelijk!
De meeste werkgevers zijn overstag gegaan en zien thuiswerken als onvermijdelijk. Een enkele hardliner dwingt medewerkers nog om naar kantoor te komen omdat die de medewerkers niet vertrouwt. Bezoek aan kantoor mag alleen in dringende gevallen. Dat zou in de toekomst wel eens de nieuwe norm kunnen worden – wie status heeft, mag op kantoor werken en de rest werkt maar thuis.
Ziekteverzuim onder thuiswerkers lijkt lager dan voorheen. Maar niemand weet wat de huidige situatie zonder collegiale contacten zal doen met de psychische gezondheid van medewerkers op langere termijn. En wat blijft er over van een teamverband na zoveel maanden virtueel contact? Voor nieuwe, onervaren medewerkers en zeker voor stagiairs is het gemis van collega’s ronduit een drama. In sommige bedrijven wordt hier gelukkig rekening mee gehouden, al dan niet op aandringen door de OR.

En dan de OR zelf. Die leidt in veel gevallen ook een virtueel bestaan. Natuurlijk worden er agenda’s gemaakt, vergaderingen gehouden en verslagen opgesteld. Maar hoe is het met de kwaliteit van de discussies en afwegingen? En hoeveel van de OR-leden hebben daadwerkelijk een bijdrage aan het werk en de besluiten geleverd?
Thuiswerkbeleid is trouwens een nieuw thema voor de OR. Dat gaat over een goede werkplek qua arbeidsomstandigheden en over vergoedingen voor extra kosten die je thuis maakt. Maar het is ook een uitdaging om als OR en bestuurder samen na te denken over hoe het verder moet met werken op kantoor en thuis, ook als de pandemie ons niet meer zo dwars zit.

Het bericht Thuiswerk — strafwerk of hoofdprijs? verscheen eerst op Consultraining.

Maar tegelijk verhullen die statistieken dat de pandemie niet groepen of bedrijven raakt, maar in eerste instantie mensen. Het blijft belangrijk om die menselijke dimensie steeds opnieuw zichtbaar te maken.

‘Steunpakket NOW van 17,5 miljard moet ondernemers de crisis door helpen’
Alleen al die duizelingwekkende cijfers: 17,5 miljard. Dat betekent gewoon dat als de helft daarvan uiteindelijk door burgers moet worden opgebracht (en dat is een voorzichtige schatting) dat elke Nederland er nu een schuld van vijfhonderd euro bij heeft, baby’s en grijsaarden meegerekend.

‘Veel bedrijven denken te moeten reorganiseren’
In die bedrijven is de spanning al aan het oplopen. Medewerkers worden onzeker, denken soms dat ze door nog harder te werken een ontslag kunnen voorkomen, of slaan dicht en worden inproductief. Kan de hypotheek nog wel betaald worden? En het schoolgeld en collegegeld van de kinderen? En kan de partner misschien wat meer uren krijgen?

‘Werkloosheid opgelopen in juni tot 4,3%’
Als je weet dat we van 3% vóór de pandemie kwamen, betekent dat dat er tussen de 100.000 en 150.000 werklozen bij gekomen zijn. Ongeveer net zoveel als er in een stad als Arnhem wonen. En wat doet dat met mensen: schulden lopen op, huiselijke spanningen groeien, huizen moeten (met verlies) verkocht worden, gezondheidskwalen nemen toe enzovoort.

‘Flexkrachten worden als eerste weggestuurd’
Ook hier gaat het om mega-aantallen. Een deel van hen valt buiten de statistieken van werkloosheid omdat ze te weinig uren maken. En dan het eufemisme ‘weggestuurd’: klinkt als ‘we hebben je voorlopig niet nodig, don’t call us, we’ll call you’

Ook in de cijfers van besmettingen en overlijdens is het effect dat de mensen achter de cijfers verborgen gaan. Totdat het heel dichtbij komt.

In een ander opzicht raken de mensen uit ook beeld.

De verplichting van mondkapjes in Amsterdam en Rotterdam leidt tot minder winkel- en horecabezoek en dat brengt de ondernemers en werknemers in de problemen. Maar die verplichting was het gevolg van anderen die zich onverantwoord gedroegen in de winkelstraten en ook van een landelijke overheid die zich vastklampt aan de stelling dat mondkapjes geen effect zouden hebben. De winkelier ziet zijn omzet dus dalen omdat mensen zoals zijn overburen zich niet aan afstanden wilden houden, de medewerkster in een restaurant ziet haar contract opgezegd worden omdat mensen zoals haar studiegenoten hun toevlucht zochten in te drukke huiselijke feestjes.

Ook de fanatieke Corona-ontkenners brengen hun eigen buren en familieleden in gevaar door twijfel te zaaien en door van het dragen van een mondkapje een mensenrechtenkwestie te maken. Hoe verzin je het!

Natuurlijk moet er ruimte zijn voor kritiek op onze overheden. Die sloegen en slaan soms de plank behoorlijk mis. Maar in een klein en dichtbevolkt landje zijn we erop aangewezen dat we discipline opbrengen in het naleven van regels. Doen we dat niet, dan gebeurt hetzelfde als in een kooi waarin iets te veel ratten iets te weinig ruimte hebben. En dat is niet verheffend.

Het bericht Statistieken verhullen de getroffen personen verscheen eerst op Consultraining.

Ondernemerschap versus lethargie

Een crisis als deze scheidt in meerdere opzichten de bokken van de geiten. Er zijn indrukwekkende voorbeelden van grote en kleine ondernemers die het roer omgooiden en hun bedrijf opnieuw uitvonden. Noodgedwongen, maar met overtuiging. Veel meer zien we een lethargische reactie waarbij hardnekkig wordt vastgehouden aan hoe het altijd is geweest en de belangrijkste strategische beslissing van de afgelopen maanden  aansluiting op het overheidsinfuus was.
Hoe er met de crisis wordt omgegaan zal naar mijn overtuiging ook veel zeggen over het succes op lange termijn, ook als de pandemie zal afzwakken.

Virtuele teams

In menig opzicht bestaan teams op dit moment niet meer; ze zijn virtueel geworden, overeenkomstig het gelijknamige communicatieprogramma dat zoveel gebruikt wordt. Thuiswerken is daar debet aan, maar ook ziekte en het schrapen van alles wat niet noodzakelijk is voor het werk. De sociale functie van teams en collegiaal contact is hard achteruit gegaan en samen koffiedrinken via het scherm is daar een parodie op. Teamverbanden zijn niet zomaar te herstellen en dus zal de kwaliteit van samenwerking langdurig lijden onder deze periode en zal het veel inspanning vragen om die te herstellen.

Dominantie van bepaalde teamrollen

Vooral alle vormen van beeldbellen hebben een eenzijdigheid in besprekingen en besluitvorming tot gevolg gehad. Deze vorm van communicatie leent zich namelijk veel meer voor degenen die primair reageren, taakgericht zijn en liever een snel maar verkeerd besluit nemen dan meer tijd te besteden aan  een beter besluit, en juist minder voor hen die secundair reageren, die willen brainstormen en reflecteren en die meer mensgericht  zijn.

Het kan bijna niet anders dan dat deze eenzijdigheden merkbaar zullen zijn in de kwaliteit van het draagvlak voor genomen besluiten.

Corona als reden of dekmantel

Nu de steunmaatregelen op hun einde lijken te lopen, raken sommige bedrijven serieus in de problemen en gaan reorganiseren. Hoe pijnlijk ook, in sommige gevallen is dat begrijpelijk.

Maar in de slip stream zien we ook al bedrijven die niet serieus zijn geraakt door de pandemie en die de actuele situatie aangrijpen als dekmantel voor ingrepen die de bedrijfsleiding toch al in gedachten had: zowel in de vorm van ontslagen als ingrepen in de arbeidsvoorwaarden.

Thuiswerken niet voor iedereen gezond

Uit bescheiden peilingen is gebleken dat slechts weinigen helemaal op thuiswerken zouden willen overschakelen; de meesten zouden een combinatie van kantoor en thuis wensen. Sommigen merkten dat hun geestelijke gezondheid leed onder het thuiswerken en het gemis aan sociale contacten, vooral alleenstaanden en mensen voor wie werk het enige sociale netwerk is.

Leidinggeven in crisis

In twee opzichten legde de pandemie bloot hoe wordt leiding gegeven. Ten eerste vanwege het thuiswerken. Niet alleen wordt duidelijk of vanuit vertrouwen of wantrouwen (spyware!) wordt leiding gegeven, maar ook of de leidinggevende werkelijk situationeel te werk kan gaan in de mix van sturing en ondersteuning. Sommigen krijgen hun werk in isolatie nu eenmaal niet gepland. Ten tweede gaat het dan om hoe omgegaan wordt met de onzekerheid van medewerkers, over hun gezondheid én over hun werk. Wordt dit probleem genegeerd of geadresseerd?

Zakenreis als nieuw statussymbool

Nu duidelijk is geworden dat bedrijven zonder veel nadelige gevolgen 90% van de internationale zakenreizen kunnen schrappen, zal een zakenreis weer een echt status symbool worden voor het topmanagement. Of een incentive voor top performers.

Mogelijk geldt dat wel op meer terreinen, zoals het ongepland naar kantoor mogen komen.

Zowel voor directies als ondernemingsraden ligt er een uitdaging om in de Corona-spiegel te kijken en te bepalen welke effecten zo kunnen blijven en welke aangepakt moeten worden. Maar ook om te zien welke sterke en zwakke punten de pandemie in de organisatie heeft blootgelegd.

Het bericht Corona als peilstok in de werksituatie verscheen eerst op Consultraining.

Het bericht Handhaving ontslagboete geeft OR aanknopingspunt verscheen eerst op Consultraining.

Het bericht Zwaar weer op komst voor de OR? verscheen eerst op Consultraining.

Het ga iedereen goed. En doe vooral een beroep op mij als ik klankbord kan zijn bij lastige afwegingen waar uw OR mee te maken krijgt. Via wigboldus@consultraining.nl of 06-20367060.

Het bericht Wat ik in deze tijden zoal doe verscheen eerst op Consultraining.